سامراء

سامراء شهری درکرانه رود دجله میانه عراق در استان صلاح الدین و 125 کیلومتری شمال بغداد است. که درسال 836میلادی به دستور خلیفه عباسی معتصم بالله ساخته شد تا به جای بغداد پایتخت شود. سامراء به دلیل وجود ارامگاه دو تن از امامان اهل تشییع (امام هادی و امام حسن عسکری) از اهمیت بسیار زیادی برای شیعیان برخوردار است.

که طبق روایاتی زادگاه و محل قیبت امام داوزدهم حضرت امام مهدی (عج)نیز است که در سال 835 میلادی تبدیل به شهر شد. جمعیت ان 300 هزار نفر میباشد که 65%جمعیت ان را اهل تسنن و 35% ان را شیعیان تشکیل میدهند.

نام سامراء

روایات زیادی در مورد اسم سامراء وجود دارد که برخی از انها به شرح زیر است. سامراء به عربی دگرگون شده (سر من رای) است که معنای ان (شاد شود هر انکه ان را بدید) میباشد که بعدها به دلیل ویرانی به (ساء من رای) تبدیل شد که معنای ان (هرکه ان را ببیند ناراحت میشود) تغییر یافت. ابن بطوطه این نام را برگرفته از سام راه به معنی مسیر شام نقل کرده یاقوت حموی اورده که سامرا توسط (سام ابن نوح) ساخته شده که نام ان از (سام راه) به معنای راه عبور و مرور سام پسر نوح برگرفته شده است.

تاریخچه سامراء

سامراء همچون دیگر شهرهای عراق از قدمت زیادی برخوردار است. برخی بنای ان را به عصر قبل از اسلام یعنی دوران ساسانیان و اشکانیان میدانند. برخینیز ساخت ان را به شاپور ذوالاکتاف نسبت میدهند. در عصر ساسانی این منطقه (التیرهان) نام داشت. در دوران اشکانیان سامراء از مراکز تمدن بود و تاریخاثاری که در انجا یافت شده به پنج هزار سال قبل از میلاد مسیح میرسد. به لحاظ موقعیت مناسب اب و هوایی مورد توجه پادشاهان سلسله ساسانیان بودو درانجا بناهای با شوکوهی بنا کردند که امروزه بقایای برخی از انها بجا مانده است.

ازدهار سامراء

با تسلط روم بر منطقه مردم ان به مسحیت روی اوردند و به دنبال جنگ های ایران و روم اسیبهای کلی به شهر وارد شد سامراء و بقیه شهرهای عراق در سال 14 ق به دست سعد بن ابی وقاص فتح شد. بعضی از خلفای اسلامی از جمله هارون و منصور برا ابادی ان تلاش کردند که میتوان به قصر و کانالی که هارون ساخت اشاره کرد از ان هنگام تا دوران معتصم (قرن سوم هجری) از سامرا سخنی در منابع یافت نمیشود تا انکه خلیفه به بازسازی واحیاء بناهایشهر پرداخت.

در 221ق معتصم ترکان را به امور دیوانی و نظامی مسلط کرده بود حدود هفتاد هزار سرباز ترک بغداد را جولانگاه تاخت و تاز اسبهای خویش ساخته بودند و در کوچه های بغداد میتاختند که باعث مزاحمت و نا رضایتی مردم شهر شده بود.برخی از مردم به معتصم شکایت بردند و او نیز برای حل مشکل در اطراف بغداد نقط ای مناسب تر از سامراء نیافت و چون ساخت شهر به پایان رسید ترکان را از بغداد به انجا منتقل کرد. از ان زمان پایتخت خلافت عباسی بین سالهای 221تا 276 ق به سامراء انتقال یافت و این شهر در دوران خلافت معتصم به اوج شکوفایی وجلال خود رسید.

افول سامراء

سامرا در زمان مرگ معتصم به اندازه ای باشکوه بود که با بغداد پهلو میزد، واثق و متوکل فرزندان معتصم نبز در ابادانی سامراءنقش داشتند. در این زمان هفت خلیفه بر سامراء خلافت کردند که هر یک به نوبه خود در ابادانی وشکوفای سامراءا سهم داشتند. در دوره سلطه ترکان سامراء به دلیل درگیریهای داخلی و جریانهای سیاسی موردتخریب و تباهی قرار گرفت. تا اینکه معتضد بالله شانزدهمین خلیفه عباسی به ناچار سامراء را رها کرد و به بغداد رفت و پایتخت خلافت اسلامی دوباره به بغداد انتقال یافت.

اماکن زیارتی و تاریخی

• حرم عسکریین
• مسجد جامع سامرا
• ­­­­مناره ملویه
• مسجد جامع ابودلف
• سرداب مقدس
• قبور خاندان عسکریین

حرم عسكريين

مهمترین مکان زیارتی سامراء حرم امامین عسکریین امام هادی(ع) و امام حسن عسکری (ع) میباشد. که نخستین ساختمان ان درقرن چهارم هجری بنا شد که همواره تجدید و ترمیم شده حرم مطهر دو بار مورد حمله تروریستی قرار گرفت. که در این حملاتگنبد و گلدستا تخریب شد.حرم مطهر پس از حملات در دست بازسازی و نوسازی قرار گرفت. گنبد طلایی حرم با 68 متر محیط و 72 هزار کاشی طلا یکی از بزرگترین گنبدها در جهان اسلام میباشد.

مسجد جامع سامراء

معروف به ((جامع متوکل)) یکی از بزرگترین و قدیمی ترین مساجد عراق است که از قرن سوم هجری زمان متوکل عباسی بجا مانده است. مسجد در فاصله دو کیلومتری حرم مطهر و بیرون شهر کنونی سامرا قرار دارد تنها دیواره ها و مناره معروف به ملویه از این مسجد بجا مانده و مسجد سقف ندارد و کف ان خاکی است دیوارهای بجا مانده با ضخامت 2 متر وارتفاع 10متر مانند دیوارهای عظیم یک قلعه است.

مناره ملویه

مناره ملویه که با شکل مخروطی و ارتفاع 55 متر از یک قاعده بسیار بزرگ با مساحت 32 متر اغاز و به رآسی با مساحت 6 مترختم میشود این مناره با پلکانی مارپیچ و مدور در شش دور در سمت بیرونی که مانند حلزون میماند ظاهراً به تقلید از معبدهای کلدانیان و بابلیان توسط متوکل عباسی در ضلع شمالی مسجد جامع سامراء ساخته شده که هنوز بعد از 1200سال استوار مانده است.

مسجد جامع ابو دلف

یکی دیگر از مساجد تاریخی سامرا که توسط ابودلف قاسم بن عیسی از حاکمان عباسی ساخته شده  مسجد جامع ابودلف است . این مسجد با مساحت 30هزار متر مربع در شمال شرقی سامرا در محل المتوکلیه قرار داشت. اگر چه از مسجد ویرانه ای بجا ماندهاما از نظر کارشناسان معماری اهمیت ویژه ای برخوردار است زیرا نقشه ان دست نخورده و از بقایای ان میتوان یک باز سازی نزدیک انجام داد.

سرداب مقدس

سرداب مقدس یا سرداب غیبت زیر زمین خانه امام حسن عسکری (ع)بوده است که هم اکنون در شمال غربی حرم عسکریین در شهر سامراء قرار دارد. بنابر گزارشهایی حضرت صاحب الزمان امام مهدی(عج) بارها در زمان حیات پدر و بعد از ان در اینمکان رویت شده اند.

قبور خاندان عسکریین و اشخاص بنام

نرجس خاتون مادر امام زمان(عج) که قبرش داخل ضریح و پشت سر امامین عسکریین قرار دارد. حکیمه خاتون دختر امام جواد(ع) و عمه امام عسکری که در پایین پای امامین عسکریین مدفون است. حسین بن علی الهادی فرزند امام هادی(ع) و برادر امام عسکری(ع). سمانه یا سمانه مغربیه ملقب به «ام الفضل» مادر امام هادی(ع) که در کنار فرزندش دفن شد. سوسن مادر امام عسکری(ع).

ابرهیم اشتر نخعی فرزند مالک اشتر در منطقه دُجَیل در نزدیکی سامرا. جمیل بن دراج از محدثان شیعه، در منطقه دُجَیل در روستای طارمیه. ابوهاشم جعفری از محدثان و راویان شیعه؛ قبر او داخل ضریح عسکریین است. ابن سکیت ابویوسف یعقوب بن اسحاق اهوازی. نجاشی دانشمند رجالی شیعه؛ نجاشی در سال ٣٧٢ متولّد و در سال ۴۵٠ در مطیرآباد وفات یافته است، مطیرآباد یا «میطره» روستایى در نواحى سامرا است آقا رضا همدانی از مراجع تقلید قرن سیزدهم. زید بن موسی بن جعفر(ع) معروف به زید النار. محمد بن علی الهادی معروف به امامزاده سید محمد، مدفون در شهر بلد.