کاظمین

مرقد مطهر امام موسی کاظم (ع) امام هفتم شیعیان و نوه ایشان امام جواد(ع) نهمین امام شیعیان در منطقه کاظمین شهر بغداد پایتخت عراق واقع شده است. قبرستان قریش در قسمت غربی شهر بغداد به دلیل وجود مرقد پیکر این دو بزرگوار جایگاه ویژه ایی بین محبان و عاشقان اهل بیت پیدا کرده است. به دلیل علاقه شیعیان به اهل بیت در دوران های مختلف این آرامگاه دفعات زیادی بازسازی شده اند. حرم کاظمین مساحتی حدود 26 هزار متر مربع دارد و از بخش های مختلف صحن، روضه، گلدسته، ضریح، رواق و گنبد تشکیل شده است. میتوان در آنجا هنرهای زیبای اسلامی نظیر آینه کاری، کاشی کاری ، طلا کاری ، منبت کاری و خطاطی را مشاهده کرد.

تاریخچه کاظمین

زمان خلافت منصور ، بغداد را به عنوان پایتخت انتخاب کرد. در حوالی این شهر باغ های زیبایی وجود داشت که به شونیزیه شهرت داشت. منصور در سال 145 هجری قمری این باغ را به عنوان محلی برای مقبره های خانوادگی خود قرار داد و نام آن را (مقابر قریش) گذاشت. جعفر فرزند منصور عباسی زمانی که در سال 150 فوت شد اولین کسی بود که در قبرستان دفن شد.

موسی کاظم به دستور هارون در سال 179 از شهر مدینه به بغداد آمده و در آنجا زندانی شد. و بعد از چند سال اسارت در سال 183 به دستور خلیفه آن زمان زندان بان حضرت کاظم سندی بن شاهک او را مسموم کرد و به شهادت رساند. ایشان در همان قبرستان مکانی را برای خود خریده بود که در آنجا دفن شد.

امام کاظم (ع) چهارمین فردی بود که در آنجا به خاک سپرده شد. بعد از جعفر عیسی نوفلی دومین نفر و سپس خلیفه امین فرزند هارون سومین نفر بود که مادرش نیز زبیده خاتون بود. حضرت جواد (ع) به مامون پیشنهاد داد که بر روی مرقد کاظم (ع) بقعه ای ساختند . سپس بیشتر دولتمردان در اینجا به خاک سپرده شدند و هر یک برای خود مقبره ایی اختصاصی دارند.

شهادت امام جواد(ع)

معتضم عباسی و ام الفضل دختر مامون همسر او دستور دادند تا امام جواد(ع) با سم به شهادت برسانند. ایشان را نیز در کاظمین در کنار مرقد جد بزرگوار خود به خاک بسپارند. بر روی قبر آن دو حضرت عمارتی را بنا کردند و آن را کاظمیه نامیدند. در کنار این عمارت مسجدی بود به اسم مسجد بابالتبن یا مسجد کاظمیه وجود داشت که شیعیان در آنجا این دو حضرت را زیارت میکردند. کنار این بقعه باغی وجود داشت متلعق به زبیده خاتون همسر هارون الرشید که محلی بود برای سکونت شیعیان . در آنجا وسایلی امکاناتی تهیه شده بود برای خدمت دهی به زایرین شیعه.

بازسازی کاظمین

بازسازی در دوره آل بویه

حرم کاظمین در دوران آل بویه بازسازی شد و بناهایی نیز به آن اضافه شد. به فرمان معزالدوله دیلمی حرم قبلی خراب شد و به دستور ایشان گنبد و ضریحی از چوب ساخته شد و دور آنجا دیواری کشیدند. ایشان سربازانی را آنجا مستقر کرد برای امنیت بیشتر آنجا. پس از او فرزندش عزالدوله دیلمی بازسازی حرم کاظمین را ادامه داد و قسمت هایی را بنا کرد برای رفاه حال زائران . خطیب بغدادی در جایی گفته است که عضدالدوله دیواری بزرگتر دور کاظمین کشید و بیمارستانی بین کاظمین و بغداد ساخت که به شیعیان خدمات میداد.

دوران حنابله بغداد

حرم کاظمین در سال 443 هجری قمری به دست گروهی از سنی ها که از حنابله بغداد دستور میگرفتند تخریب شد . به دلیل درگیری بین شیعیان و اهل سنت، سنی ها به کاظمین حمله کردند و اموال حرم کاظمین را غارت کردند و آنجا را به آتش کشاندند. آن ها قصد نقش قبر دو حضرت را داشتند و حمل پیکر مطهرشان به مقبره احمد بن حنبل داشتند که به دلیل تخریب زیاد نتوانستد پیدا کنند .

دوران سلجوقیان

مجد الملک ابوالفضل براوستانی وزیر برکیارق سلجوقی در سال 490 هجری قمری حرم کاظمین را بازسازی کرد. دیوار های حرم را با کاشی تزیین کرد و استراحتگاهی برای زائران ساخت.

دوران مغول ها

مغول ها بعد از حمله به بغداد و تصرف آنجا مکان های زیادی را تخریب کردند و حرم کاظمین را نیز به آتش کشاندند. امیر قرتای بعد از اینکه به بغداد رسید عمادالدین عمر بن محمد قزوینی را به عنوان قائم مقام خود منصوب کرد . عمادالدین مسجد و حرم را بازسازی کرد و نقل شده است که ایشان خسارت های وارد شده به حرم را درست کرد و حرم را به شکل قبلی خود بازسازی کرد. ضریح چوبی در آنجا درست کرد که با نقره پوشیده شده بود.

دوران آل جلایر

در این زمان بود که بغداد و کاظمین توسط طغیان دجله آسیب دید. سپس بعد از آن سلطان اویس جلایری به بازسازی حرم اقدام کرد و دو صندوق را بر روی قبر آن دو حضرت نصب کرد. دو گنبد و دو مناره ساخت و حرم را با کاشی هایی که با آیه های قرآن نوشته شده بود مزین کرد. سپس کاروان سرایی را برای سکونت زائران بنا کرد.

دوران صفویان

حرم کاظمین در دوران صفوی دوباره بازسازی شد. در سال 914 هجری قمری زمانی که شاه اسماعیل بغداد را تصرف کرد دستور که حرم را کلا تخریب کنند و از نو بسازند. بناهای جدیدی ساخت که شامل رواق، صحن ، مسجدی در قسمت شمالی و دو مناره دیگر میشد. ایشان نیز کتیبه ایی روی دیواره های حرم که در مورد اقدامات شاه اسماعیل توضیح میدهد نصب کرد. شاه اسماعیل بیشتر ثروت خود را وقف 14 معصوم کرد که حرم کاظمین نیز شامل آن میشد. ایشان به دلیل علاقه زیاد به امام کاظم (ع) توجه ویژه ایی به حرم کاظمین داشت.

زمان عثمانی ها به دستور سلیمان خان نقص هایی که وجود داشت را برطرف کرد. مناره ایی که در زمان صفویان شروع شده بود را تکمیل کردند. شاه عباس اول در سال 1032 هجری قمری بغداد را دوباره تصرف کرد. و ضریحی از طلا را در آنجا ساخت. به دلیل دگیری سیاسی بین ایران و عثمانی ها نصب ضریح طول کشید و در آخر شاه صفی قسمت هایی را بازسازی کرد و پایه های گلدسته آنجا را نیز مستحکم نمود.

دوران قاجاریه

در این زمان آقامحمد قاجار دو گنبد و ایوان و رواق جنوبی حرم کاظمین که به ((بالاسر)) امام کاظم (ع) راه داشت را با سنگ مرمر پوشاند. فتحعلی شاه قاجار آینه کاری ، کاشی کاری و طلا کاری های کاظمین را دوباره درست کرد. ناصرالدین شاه در سال 1283 ضریحی از نقره را جای ضریح قبلی از دوران صفوی گذاشت. ایشان خانه های اطراف را خرید و به حرم اضافه کرد.

دوران حزب بعث عراق

در این زمان حرم کاظمین فعالیتی عمرانی به خود ندید. و پس از سقوط رژیم پروژه های مختلفی برای بازسازی و گسترش حرم انجام شد. مرمت طلاکاری دو گنبد، تعویض ضریح و احداث دو صحن صاحب الزمان و حضرت علی(ع) از جمله آنها است.