مسجد اموی

مسجد اموی دمشق معروف ترین مسجد شهر سوریه است . این مسجد به دست ولید بن عبدالملک ششمین خلیفه امویان بر روی سازه های کلیسایی که در آن یحیی دفن شده بود ساخته شد. بنای این کلیسا نیز روی ویرانه های معبد ژوپیتر ساخته شده بود. و در آن زمان بیشتز از 3000 سال قدمت داشت که ولید بن عبدالملک آن را تخریب ساخت.

قسمتی از بنای مسجد جامع اموی دمشق قدمتی حدود 1400 سال دارد و میتوان گفت از بناهای مهم برای جذب گردشگر توریستی و زیارتی این شهر حساب میشود. سبک معماری این مسجد همانند سبک بیزانسی ساخته شده است و هنرمندانی از ایران، مصر، روم ، تونس و چندین منطقه دیگر حدود 8 سال با 12000 کارگر در ساختش دست داشته اند. مسجد اموی دارای مناره ایی است که به ((مناره سفید)) شهرت دارد.

آرمگاه صلاح الدین ایوبی، سلطان و پایه گذار موسسه حکومت امویان و همچنین فرمانده مسلمانان در جنگ های صلیبی در قسمت شمالی این مسجد قرار دارد.

تاریخچه مسجد اموی

این مسجد در طول تاریخ به عنوان معبد مورد استفاده قرار میگرفته. در سال 14 یا 17 هجری مسلمانان دمشق را فتح کردند . بر اساس قرار دادی که وضع شد نیمی از این بنا کلیسا باقی ماند و نیمی دیگر مسجد ساخته شد. مساحت نخستین این مسجد که توسط ابن جبیر نقل شده است که از شرق به غرب حدود 150 متر و از قسمت جنوبی تا شمالی این بنا حدود 100 متر بوده است. که در مجموع مساحت کلی آن به 15.000 متر مربع میرسیده.

به قدرت رسیدن معاویه

معاویه زمانی که در شام به حکومت رسید تصمیم گرفت نیمه باقیمانده از بنا که کلیسا بود را تخریب کند و کلا آنجا را مسجد کند. اما با مخالفت شدید مسیحیان روبرو شد. بعد از او عبدالملک بن مروان به آن ها پول زیادی وعده داد تا اجازه دهند که این قسمت به مسجد ملحق شود ولی باز مخالفت کردند. در آخر ولید بن عبدالملک مسیحیان را راضی نمود تا نیمه کلیسا به مسجد ملحق شود. به طور قطعی معلوم نیست که از بناهای کلیسای مسیحیان چقدر باقی مانده است اما میگویند دو مناره جنوبی همان برج هایی است که به کلیسای قدیم پیوسته بود.

مسلمانان برج های قدیمی رومی این بنا را که در گوشه ها بود را تبدیل به مناره مسجد کردند و از آن ها اذان میگفتند. ساختن مناره قبل از دوران اموی خیلی رایج نبود و ابتکار آن از روی برجهایی است که به عبادتگاههای سوریه وابسته بود و در دروۀ معاویه به مصر انتقال یافت.

نحوه ادامه ساخت مسجد اموی

ولید بن عبدالملک 18 کشتی را بار طلا و نقره کرد از قبرس و همچنین ابزار و مکعب های موزاییکی که پادشاه رومیان هدیه داده بود را راهی مسجد برای ساخت کرد. او بر فراز شبستان مسجد گنبدی به نام ((نسر یا عقاب)) ساخت . ستون هایی با پوشش طلا و حریر زیر این گنبد قرار داد. محراب مسجد را با جواهر ، طلا و نقره و معرق های زیبا تزیین کرد. عمر ولید به اتمام مسجد قد نداد و ادامه ساخت را برادرش سلیمان بن عبدالملک به عهده گرفت و به اتمام رساند.

ظاهر کنونی مسجد اموی 

مسجد اموی دمشق در زمان حمکرانی ممالیک تعمیراتی داست که از آن موقع تاحالا تغییراتی نداشته است. صحن حیاط از سنگ های زمان ممالیک پوشیده شده و دیواره ها نیز از سنگ های بسیار بزرگ است. دیواره های شمالی و غربی و شرقی از این بنا باقیمانده از زمان قبل اسلام است. یه صورت کلی میتوان تفاوت سنگ های دیوار ها را در دوران قبل و بعد ولید را مشاهده کرد.

دوران حکومت ممالیک سقف دیواره های غربی با نقاشی هایی به رنگ طلایی که به آن ((فسیفساء)) می گفتند مزین گردید. متاسفانه بیشتر این سقف ها تخریب شده و آثاری از آن ها نیست.

قبه های مسجد اموی

قبه المال

این قبه در سال 172 هجری به دست امیر دمشق ((فضل بن صالح بن علی العباس)) پسر عموی منصور عباسی بنا شد به دلیل اینکه ذخایر و پول های مسجد اموی در آنجا ذخیره میشود قبه المال میگویند.

قبه الوضوء

این قبه در قسمت میانی مسجد قرار گرفته و در سال 369 هجری ساخته شد. زمانی که در سال 1173 هجری زلزله آمد خراب شد و عثمان پاشا دوباره آن را بازسازی کرد. این گنبد کوچک روی 6 ستون مرمری قرار گرفته. این قبه به ((صخره قربان)) هم مشهور بوده است.

نقل شده است که هابیل گوسفندی را روی این صخره قربانی کرد و مورد قبول خداوند قرار گرفت. قربانی قابیل نیز گندم بود که به همان حالت باقی ماند و مورد قبول واقع نگردید. و همین علتی شد برای حسادت به برادر خود و هابیل را در کوه قاسیون به قتل رساند.

قبه الساعات و قبه النسر یا عقاب نیز دو قبه دیگر معروف مسجد است.

مقام های انبیا در مسجد اموی

مقام و محل دفن سر حضرت یحیی (ع)

در آیات قرآن آمده حضرت زکریا در سنین پیری خداوند فرزند پسری به او عطا کرد و نامش را یحیی گذاشت. او فردی بود با عفت و با تقوا. همواره در ((مسجد الاقصی)) مشغول عبادت و ریاضت بود. ایشان زمانی که حضرت عیسی (ع) به دنیا آمد به پیامبری او شهادت داد.

قبر و مقام هود(ع)

بعضی از مورخین میگویند قبر حضرت حضرت هود در این مکان است. این مقام در قسمت چپ ((مقام راس یحیی)) مقابل ستون چهارم قرار گرفته. روی سنگ دیوار با خطی زیبا در پس زمینه سبز نوشته شده است ((هذا مَقام هُود النّبی علیهالسلام)) . زمانی که این کتیبه در دوران ولید پیدا شد و ترجمه کردند و فهمیدند که پندهایی از حضرت هود میباشد. اما قبر حضرت هود(ع) در وادی السلام را گواه داده اند.

مقام حضرت خضر(ع)

نقل شده است که حضرت خضر(ع) در مسجد اموی نماز خوانده است و محلی که ایشان نماز برگزار کرده است در قسمت شرقی قبله نزدیک مناره شرقی است. در کنار مقام هود (ع) عنوان ((هذا مقام خضر النبی)) روی تابلوی سبز رنگ دیده میشود.

محل نزول عیسی(ع)

پیامبر گرامی فرموده اند که حضرت عیسی(ع) در نزدیکی مسجد اموی نزول خواهد کرد و کنار مناره تکه سنگی وجود دارد که حضرت موسی (ع) در کوه طور با عصای خود به آن زد و 12 چشمه جاری شد.