علی بن موسی الرضا | IMAM REZA

علی بن موسی الرضا (ع) مشهور به رضا کنیه اش ابوالحسن متولد 11 ذی القعده سال 148ق در مدینه می باشد. امام رضا (ع) فرزند امام موسی کاظم و ام البنین (نجمه خاتون) است. ایشان همسری بنام سبیکه داشتند که گفته شده ازخاندان همسر پیامبر(ص) ماریه بوده است.

در برخی از منابع گفته شده که مأمون برای نزدیک شدن به علی بن موسی الرضا (ع) پیشنهاد داد که با دختر خود ازدواج کند ولی امام این پیشنهاد را رد کردند. علی بن موسی الرضا (ع) هشتمین امام شیعیان دوازده امامی بعد از پدرش امام موسی کاظم (ع) می باشد. از دیگر لقب ایشان هم میتوان اشاره کرد که به شاه خراسان نام دارد و به جهت هم کنیه بودن با پدرشان او را ابوالحسن ثانی می خوانند.

گرایش شیعیان

پس از شهادت امام موسی کاظم (ع) درکشور عراق شهر کاظمین اکثر شیعیان با توجه به وصیت ایشان بنا به دلایل و شواهد امامت و ولایت امام رضا (ع) را به امام هشتم نیز پذیرفتند و این افراد به قطعیه معروف شدند. گروهی دیگر امام رضا (ع) به عنوان امامت قبول نداشتند. آنها اظهار داشتند که امام موسی کاظم (ع) آخرین امام است و ایشان کسی را بعد از خود به امامت تعیین نکرده است و یا دست کم ما از آن خبر نداریم. به این گروه واقفه گفته می شود.

جایگاه علی بن موسی الرضا (ع) در مدینه

امام رضا (ع) 17 سال از امامت خود را در مدینه بودند و در میان مردم محبوبیت خاصی داشتند. ایشان در مورد ولایت عهدیشان گفتگویی با مامون داشتند. گفتند که همان طور ولایت عهدی برای من هیچ ارزشی نداشته بلکه دستور من در شرق و غرب مدینه مورد تاییدعام و خاص بوده و نزد مردم مدینه عزیز بودم.

سفر علی بن موسی الرضا (ع) به خراسان

در سال 201 هجری قمری مأمون دعوتنامه ای برای علی بن موسی الرضا (ع) فرستاد تا به مرو بیاید و رجاء بن ابی ضحاک به نام فارس را فرستاد تا امام رضا (ع) را در این سفر همراهی کند و روز و شب مراقب ایشان و محافظت امام را به هیچ کس نسپارد.

در طول مسیر مدرک یا سند معتبری وجود ندارد که علی بن موسی الرضا پیش از سفر به خراسان به سفر بیرون ازمدینه رفته باشند.

سفر امام به مرو در سال 201 ق مصادف با تابستان 816 م آعاز شد. ایشان مسیر سفرشان بیشتر از شهرهای بصره، اهواز فارس بوده وبه خاطر اینکه بغداد و کوفه دست شورشیان بوده از آن مسیر عبور نکردند. امام رضا (ع) از مسیر قم نگذشته و از مسیر نیشابور عبور کرده اند. در طول مسیر از محدثان شناخته شده اهل سنت مانند ابن راهویه ، یحیی بن یحیی، محمد بن رافع

و احمد بن حرب به دیدارآمدند و مدت کمی دراین شهر ماندن برخی از منابع نوشته اند که وقتی امام به سرخس رسید مأمون دستور داد به جرم ادعای الوهیت او را زندانی کنند ولی بعضی ها معتقند که این حکم موقعی صادر شده که امام درحال برگشت به طوس بوده اند.

پذیرفتن ولایت عهدی

هر چند امام رضا (ع) چاره ای جز به عهده گرفتن ولایت عهدی در بر نداشت، اما شورطی برای مأمون گذاشت که او به خواسته هایش نرسد. شروط امام رضا (ع) این بود که در امر و نهی حکومت دخالت نکند، فتوا ندهد، قضاوت نکند، در عزل و نصب شرکت نکند. با چنین شرایطی برای حکومت از نپذیزفتن ولایت عهدی ناگوارتر بود چون از نامشروع بودن حکومت حکایت می کرد و اما از طرفی امام فرصتی پیدا کرد تا به وظایف آسمانی خود عمل کند و با علما و بزرگان به بحث و گفتگو بنشیند. حتی با مأمون که او را اظهار به عجز کند.

یکی ازفعالیت امام رضا (ع) پر شکوه ترین نماز عید سعید فطربود که با مخالفت مأمون در پی بود مأمون در همان سال چاره ای جز این نداشت که نماز را ممنوع کند و یکی از نمازها نماز باران امام رضا (ع) بود که موجب به باریدن باران شد و آتش محبت ایشان در میان مردم بیشتر شد که یکی از فعالیت های امام بوده است.

شهادت علی بن موسی الرضا (ع)

مأمون فکر می کرد که با انتخاب نمودن علی بن موسی الرضا به اهداف خود می رسد و کار را برای خودش سخت کرده بود.

تصمیم براین گرفت که امام رضا (ع) را به قتل برساند. ایشان در سال 203ق و در سن 55 سالگی با مسمومیت به شهادت رسیدند و ایشان را بالا سر قبر هارون در مشهد دفن کردند.

حرم علی بن موسی الرضا (ع)

حرم رضوی مدفن علی بن موسی الرضا (ع) امام هشتم شیعیان است . این مکان مقدس در مشهد مرکز استان خراسان رضوی ایران می باشد . حرم امام رضا (ع) چند مجموعه ای را در بر گرقته از جمله مسجدها، آرامگاه ها ، رواق ها، صحن ها ، کتابخانه ها ، موزه ها و یکی از مهم ترین بخش های حرم رضوی به دهه 610ق (دهه 1230م) می رسد.

در دوره تیموریان زمانی فرا رسید که بسیاری از بناهای کهن را مورد باز سازی قراردهند. خراسان رضوی در طوس هرات ، نیشابور، وبه حرم امام رضا (ع) توجه ویژه ای داشتند. بسیاری از ساختمان های حرم امام رضا (ع) به دوره صفویان به ویژه شاه طهماسب صفوی به جا مانده است. وسعت این حرم در طول این باز سازی ها از 12 هزار متر مربع درگذشته به 1 میلیون متر مربع رسیده است. که این مکان به بزرگترین اماکن مذهبی ایران قرار گرفته است.

ضریح علی بن موسی الرضا

اولین ضریح حرم مطهر رضوی در دوران صفویه بوده است. واز آن دوران تا به حال پنج ضریح برای آرامگاه علی بن موسی الرضا ساخته و نصب شده است . نخستین ضریح از جنس چوب و طلا بوده وبه قرن دهم حکومت شاه طهماسب بر میگردد.

دومین ضریح به ضریح نگین نشان از جنس فولاد مرصع (جواهر نشان) در سال 1160ه.ق توسط شاهرخ میرزا نوه نادر شاه افشار که مزین به زمرت و یاقوت بود به حرم هدیه گردید. پس از ضریح سوم و چهارم این ضریح 267سال است که بر مرقد امام رضا (ع) نصب است. و الان زیر ضریح چهارم در سرداب برروی آرامگاه است.

سومین ضریح فولادی ساده در سال 1328ه.ق به ابعاد 4*3 متر به ارتفاع 2 متری در زمان فتحعلی شاه بر روی ضریح دوم نصب شد. این ضریح دارای ورقه های طلا کوب و طوق های طلای جواهر است. بر روی این ضریح سوره هل اتی و سوره یس به خط ثلث نوشته شده است.

چهارمین ضریح : این ضریح دارای چهار دهانه بوده و هفت وزن دارد. ضریح چهارم بنام ضریح طلا و نقره معروف به (شیر و شکر)

در سال 1338 خورشیدی به ابعاد 4 در 3/6 و ارتفاع آن 3/9 متر بر روی مدفن جایگزین ضریح سوم شد.

پنجمین ضریح: به علت ساییدگی و کهنگی شبکه های ضریح چهارم در سال 1360 ساخت ضریح پنچم در دستور کار قرار گرفت و با انفجار حرم به دست گروهک تروریستی در سال 1373 ساخت ضریح پنجم را سریعتر انجام دادند. در طی یک مسابقه هنری طرح محمود فرسچیان مورد انتخاب قرار گرفت و در سال 1372 تا 1379 ضریح پنجم به سنگ سبز با وزن 12تن و ابعاد 4/78 در 3/73 به ارتفاع 3/96 از جنس فولاد و چوب گردو ساخته شد. و در طبقه همکف حرم به طول انجامید که توسط امیر حسین صفرلی مستند نگاری شد.

گنبد حرم علی بن موسی الرضا

گنبد مطهر علی بن موسی الرضا (ع) دو پوسته ای است. پوسته درونی آن که از داخل حرم دیده می شود قدیمی ترین پوسته می باشد و به روایتی پیش از خاکسپاری امام رضا (ع) این پوسته وجود داشته است و در اواخر سده نهم بر روی پوسته بیرونی خود که گنبد طلایی کنونی است را ساختند.

مناره علی بن موسی الرضا

مناره یا گلدسته یکی از مهم ترین بناهای معماری است. که جایگاه ویژه ای در فرهنگ معماری ایران دارد مناره ها به منظور اذان گفتن در کنار مساجد ایجاد می شود .

ایوان شمالی معروف به ایوان دار السیاده

این ایوان متصل به اماکن متبرکه می باشد. در ضلع شمالی این ایوان بالای درب ورودی به رواق دار السیاده سر دری به پنجره نقره منبت کاری وجود دارد و در وسط آن این عبارت «أنا مدینهُ العلم و علیٌ بابُها» دیده می شود .